Ze staan in de foyer, achter de artiestenbar, in de coulissen of vervoeren zelfs kostbare kunstwerken. Overal waar cultuur leeft, staan vrijwilligers paraat. Ze houden het hart van de sector kloppend, vaak zonder dat het publiek een flauw benul heeft van hun bijdrage. Erkenning, sociale verbondenheid en een passie voor cultuur is de lijm die de groep samenhoudt.
In het cultuurcentrum van Hasselt (CCHA) ziet productieleider Emely Alders elke dag hoe breed en essentieel het vrijwilligerswerk is: “We hebben vijftig vrijwilligers. Zij helpen bij de artiestenbar, ondersteunen bij schoolvoorstellingen, verspreiden folders, maken ritten naar de scholen en halen zelfs boodschappen voor ons.” Sommige taken zijn onmogelijk zonder hen. Ieder jaar organiseren ze ook het Krokusfestival, dat zonder hen niet eens zou bestaan.
Alders beschouwt hen niet als goedkope arbeidskrachten, maar juist als toegewijde partners. “Onze vrijwilligers zijn onze ambassadeurs. Ze krijgen bij elke shift die ze draaien een theaterbon van tien euro zodat ze het CCHA echt goed leren kennen.” Daarnaast krijgen ze per dienst een kostenvergoeding van vijf euro.
Culturele besparingen
C-Mine in Genk kan rekenen op de hulp van 158 vrijwilligers. Sandra Schepers, coördinator vrijwilligerswerk, is dankbaar, maar zich tegelijk goed bewust van de moeilijkheden. “Er zijn algemene besparingen op stadsniveau, wat een invloed heeft op onze werkingsmiddelen.” Daardoor neemt de rol van vrijwilligers toe: “Wanneer we vast personeel daarvoor zouden aanstellen, zouden die personeelsuitgaven enorm stijgen. Die financiële ruimte is er simpelweg niet.” Vrijwilligers zijn dus niet slechts een extraatje, maar een vereiste.
Daarnaast verandert ook de drijfveer van de vrijwilligers. “Het leven wordt steeds duurder en veel mensen zijn op zoek naar een extra inkomen,” vertelt Schepers. Een vaste vrijwilligersvergoeding is daarbij een hulp. “De essentie van vrijwilligerswerk raakt daardoor een beetje verloren, maar aan de andere kant begrijp ik het wel. Mensen zitten soms financieel krap.”
Tegelijk benadrukt ze dat er ook veel goeds overblijft: “De liefde voor wat ze doen, de interesse voor kunst en de sociale contacten blijven. Daarvoor blijven de meesten komen.”
Enkel gepensioneerden?
Alders merkt dat de meeste vrijwilligers gepensioneerden zijn. “Zij hebben gewoon het meeste tijd”, vertelt ze. “Soms komt er wel eens wat jonger volk bij, maar op het moment dat ze kinderen krijgen is het te druk en stoppen ze.” Niet alleen de tijdsdruk, maar ook de veranderende verwachtingen spelen mee: “Mensen denken tegenwoordig veel sneller: ik wil graag iets in ruil.”
Gelukkig is Janne (24) er om het tegendeel te bewijzen. Na haar stage bij Cinema ZED in Hasselt is ze er blijven plakken. “Ik wilde hier helemaal niet vertrekken”, vertelt ze, “Ik had niet gedacht dat vrijwilligerswerk zo tof kon zijn.” Voor haar gaat het om de mix van film en gemeenschap: “Ik heb echt een passie voor film en cultuur, en de mensen hier zijn zo tof. We zijn een groep die veel aan elkaar heeft.”
De inzet van vrijwilligers houdt voorstellingen, festivals, expo’s en filmavonden overeind. Vrijwilligers zijn dan misschien niet altijd zichtbaar, maar zonder hen zou er veel minder te zien, te horen en te beleven zijn. Of zoals Schepers het verwoordt: “Wij kunnen niet zonder onze vrijwilligers. Punt.”
