In een tijd waarin alles sneller gaat, kiezen sommige jongeren bewust voor het tegenovergestelde: vertraging. Vier jonge kunstenaars uit PXL-MAD, de kunstopleiding van Hogeschool PXL, richten samen het kunstcollectief ‘T Zwarte Gat op dat precies dat onderzoekt.
Wout Bokken (21), Milayka Leandra (22), Staf Frans (21) en Emma Lespoix (21) onderzoeken samen het onderwerp ‘vertraging’. Hun tentoonstelling vindt binnenkort (januari 2026) plaats in Dommelhof in Pelt, in een doorgangsruimte die normaal doorwandeld wordt zonder stil te staan.“Het is een non-space, maar we willen die vertragen. Met scenografie willen we de aandacht sturen. Niet enkel onze individuele werken naast elkaar, maar werken die op elkaar inspelen”, legt Emma uit. Ze vergaderen elke week, delen perspectieven en denken samen na over hoe ze hun beelden vervlechten. “Samen focus leggen, maar ook ruimte laten voor blurriness. Focus hoeft niet altijd scherp te zijn”, concludeert ze.
Alle vier staan ze aan het begin van hun kunstenaarschap, en precies daar begon hun samenwerking: in wat zij zelf “’t zwarte gat” noemen. “Na je master valt die feedbackmachine van school weg”, legt Staf uit. “Je weet niet waar je moet werken, hoe je moet beginnen, alles is nieuw.” Daarom maakten ze een belofte aan elkaar: ze zouden samenblijven na hun diploma. “Alleen staan voelt eng. Samen is het minder eng en je netwerk is groter”, zegt Emma.
Hun collectief werkt voor de komende expo rond het thema ‘focus’. De vier merkten dat hun artistieke praktijken overlappen: “Ik ben bezig met vertraging, Emma ook. En zo vonden we steeds meer gemeenschappelijke termen”, legt Wout uit. Emma omschrijft hun samenwerking als een kleurencirkel: vier individuele cirkels die elkaar overlappen, complementair zijn en soms contrasteren. Ze zegt: “Je hebt je eigen kleur, maar er ontstaan ook nieuwe zones.” En die gedeelde zone gaat vooral over één ding: vertragen.
Consumeren zonder te ervaren
“We maken kunst zodat we de tijd kunnen vertragen”, zegt Staf. “We consumeren zoveel: beelden, nieuws, reels. Alles gaat snel, maar we ervaren het niet echt.” Die snelheid heeft gevolgen vertelt ook Milayka: “Ik keek laatst een film in Cinema Zed en ik vond het zo langdradig. Ik zat op mijn telefoon naar de tijd te kijken. Ik dacht: ‘Hoelang gaat dit nog duren?’ Dat is echt erg.”
Het collectief ziet dat als een cultureel symptoom. De digitale cultuur maakt jongeren ongeduldig gemaakt. “Vroeger was alles trager. Nu is onze aandachtsspanne zo kort”, merkt Milayka op.
Maar om hun aandachtsspanne te trainen hadden drie van de vier een flip phone. Een flip phone of klaptelefoon is een mobiele telefoon, zonder internetverbinding, met twee delen die door een scharnier verbonden zijn. “Een bewuste keuze”, klinkt het bij Wout. “Met een smartphone gaat de tijd zo snel voorbij zonder dat je het doorhebt.” De flip phone bracht hen al op veel positieve manieren terug in contact met zichzelf en anderen. Zo vertelt Wout dat hij sneller contact legt met nieuwe mensen om bijvoorbeeld de weg te vragen. Toch is het moeilijk om zonder smartphone te functioneren merkt Staf op. Maar Wout voegt daar sterk aan toe: “Als iedereen een flip phone zou hebben, zou de wereld al een stuk beter zijn.”
Volgens het collectief ervaren jongeren naast de overvloed aan informatie ook prestatiedruk.
“Je vergelijkt je met leeftijdsgenoten die al een huis of kind hebben. Maar dat zegt niets. Voor sommige mensen is stabiliteit een waarde, voor ons niet per se”, zegt Emma. Wout en Milayka erkennen dat prestatiedruk ook motiverend kan zijn. “Maar als het te veel wordt, blokkeer je.”
Betekenis zoeken door vertraging
Wat hen bezighoudt, gaat dus verder dan kunst alleen: hoe vinden mensen betekenis in het leven? Voor hen is dat antwoord verbonden aan rust en aandacht. “Door te vertragen kun je reflecteren en betekenis zoeken in kleine dingen”, vertelt Emma. Hun kunstpraktijk wordt een tegengewicht tegen de informatiestroom. “Kunst maken is op zichzelf al een soort focus. Je kiest één beeld en bouwt dat helemaal op”, zegt Staf. Hun antwoord op de vraag wat er zou moeten veranderen in de huidige samenleving komt dan ook snel:
“Aandacht. Verbinding. Vertraging. Meer empathie. Mensen moeten kunnen stilstaan bij zichzelf.”
