Rechtenstudenten trokken deze week naar meer dan 150 middelbare scholen in heel België. Tijdens de Week van de Rechtsstaat gaven ze les over justitie en democratische waarden, om jongeren zo meer vertrouwen te geven in een systeem dat vaak vragen en verontwaardiging opwekt.
Meer dan 150 middelbare scholen in Vlaanderen, Wallonië en Brussel krijgen deze week bezoek van rechtenstudenten. Het initiatief Week van de Rechtsstaat wil jongeren laten kennismaken met justitie en het belang van de democratische rechtsstaat. Rechtenstudenten van verschillende universiteiten gaan langs op scholen, geven les aan en gaan in gesprek met leerlingen. “Onbekend is ook hier onbemind,” zegt Daniel Van den Bossche, voorzitter van de Hoge Raad voor de Justitie. “Bij jongeren die les kregen over de rechtsstaat, stijgt het vertrouwen in justitie van 45 naar 58 procent.”
Cassandra Ortiz Romero, derdejaars rechten aan de UHasselt, is een van die studenten. Zij gaf les aan het vijfde en zesde jaar Humane Wetenschappen in het Spectrum College in Beringen. “Ja, ik heb zelf mijn oude school gekozen,” vertelt ze. Haar keuze voor rechten was deels ingegeven door haar ouders. “Mijn ouders zagen het beeld van ‘advocaat’ en vonden dat een prestigieus beroep,” vertelt Cassandra. “Maar het was niet alleen dat. Er was zoveel mis in de maatschappij, zoveel kritiek op het rechtssysteem. Ik dacht: daar wil ik verandering in brengen.”
De cijfers tonen waarom dit project nodig is. Uit de Justitiebarometer blijkt dat één op de twee jongeren weinig of geen vertrouwen heeft in justitie. Met 250 rechtenstudenten die samen 4.500 tot 5.000 scholieren bereiken, wil de organisatie achter de week van de rechtstaat daar verandering in brengen. De studenten krijgen een kant-en-klaar lessenpakket en een online platform om zich voor te bereiden.
Vragen en verontwaardiging
Bij veel jongeren leeft het gevoel dat justitie niet altijd eerlijk is. De Reuzegom-zaak rond de dood van Sanda Dia is daar een bekend voorbeeld van. Scholen en onderzoekers merken dat de milde straffen verontwaardiging oproepen: “Voor sommigen gelden blijkbaar andere regels”, klinkt het vaak.
Cassandra herinnert zich dat gevoel nog goed. “Ik zat in het vijfde of zesde middelbaar tijdens de Sanda Dia-zaak. Ik voelde me echt slecht over wat er gebeurd was, vooral omdat de daders enkel een werkstraf kregen,” vertelt ze. “Toen dacht ik: justitie is oneerlijk, er is klassenjustitie.”
Sinds ze rechten studeert, ziet Cassandra het anders. “Je krijgt de andere kant te zien: hoe justitie zaken aanpakt en waarom bepaalde keuzes worden gemaakt. Dat zijn dingen die mensen buiten de juridische wereld niet zien,” legt ze uit. “Rechten studeren heeft ervoor gezorgd dat ik het allemaal anders bekijk, en daar ben ik dankbaar voor.”
Volgens Cassandra is dat inzicht cruciaal. “Je leert de logica achter een vonnis kennen. Je begrijpt waarom beslissingen worden genomen en welke wetgeving erachter zit. Dat maakt een groot verschil met hoe je er als buitenstaander naar kijkt.”
Achter de schermen
Is die boosheid bij jongeren terecht? Cassandra is duidelijk: “Ja, ik snap dat jongeren boos zijn. Maar als je rechten studeert, leer je dat de rechtsstaat ook moet zorgen dat iemand kan re-integreren in de maatschappij. Het lijkt daarom dat ze minder hard gestraft worden, maar er zit meer achter vonnissen dan men denkt.”
Het probleem voor jongeren is ook dat het rechtssysteem heel ingewikkeld oogt. “Veel mensen zien niet wat er achter de schermen gebeurt”, vertelt Cassandra. Justitie moet daar volgens haar iets aan doen. Ze zou haar motiveringen beter moeten uitleggen. Als die motivatie duidelijker én toegankelijker wordt, zal het vertrouwen in onze rechtsstaat groeien. Ook de media spelen een rol. “Er is niet altijd een goede band tussen juristen en journalisten. De vierde macht brengt zaken snel in beeld, en dat zorgt soms voor problemen.”
Vertrouwen opbouwen
Tijdens haar les in het Spectrum College legt Cassandra de nadruk op grondrechten, een thema dat jongeren bezighoudt. “We praten over vrijheid van meningsuiting en religie, en waarom die niet onbeperkt zijn. Daarna doen we een spel waarin ze hun rechten moeten verdedigen,” zegt ze. Haar doel is duidelijk: “Ik wil dat hun vertrouwen in justitie groeit. Ze moeten weten dat ze rechten hebben, maar ook dat er grenzen zijn.”
En dat is gelukt. “Het is heel interessant om te zien welk proces rechters moeten volgen,” klinkt het bij de leerlingen. Cassandra’s uitleg over de afwegingen die rechters maken, bracht veel duidelijkheid. “Tijdens de les leren ze ook al over het rechtssysteem,” zegt docente Eline Wauben. “Maar het is heel fijn dat we via zo’n project een spreker in de klas krijgen.”
