Australië verbiedt jonge mensen onder de zestien om sociale mediakanalen zoals TikTok, Instagram, Facebook en Snapchat te gebruiken. Het Huis van Afgevaardigden en de Senaat gaven onlangs groen licht voor die maatregel. Experts reageren echter kritisch en vragen zich af of zo’n verbod echt dé oplossing is.
Jongeren behoeden voor de negatieve impact van sociale media, dat is de hoofdreden voor het invoeren van een leeftijdsgrens op de sociale mediakanalen in Australië. Toch zijn er meerdere kanten aan het verhaal, en moeten sociale media niet uitsluitend negatieve associaties op wekken, zo zegt Robyn Vanherle, onderzoeker aan het Lab voor Mediapsychologie aan de KU Leuven: “In wetenschappelijke studies zien we dat sociale media niet zozeer negatief zijn en dat er een veel genuanceerder beeld nodig is.
Sociale media bieden mogelijkheden voor jongeren om zichzelf te ontdekken, zichzelf te leren presenteren online en om in contact te kunnen blijven met vrienden. Die positieve effecten worden vaak vergeten.”
Mentaal welzijn
Ondanks de positieve invloeden van sociale media, is het al lang geen cliché meer dat platformen zoals Instagram en TikTok een grote impact hebben en dat veel jongeren zich nog vaak spiegelen aan wat ze online zien, zo vertelt onderzoeker Vanherle:
“We weten uit onderzoek dat de blootstelling aan problematische beelden rond alcoholmisbruik de drang om te drinken bij jongeren kan vergroten. Daarnaast zijn schoonheidsidealen ook veelvoorkomend op sociale media. Die zorgen bij vele jongeren voor druk omdat ze op dat beeld willen lijken.”
Toch benadrukt Vanherle dat er ook andere soorten content zijn die jongeren net helpen om te ontspannen: “Grappige memes of kattenfilmpjes zijn ook veelvoorkomend en zijn juist een uitlaatklep voor jongeren. Afhankelijk van wat jongeren zien of doen online, zijn er dus zowel negatieve als positieve effecten verbonden aan hun sociale mediagebruik.”
Ook Pauljan Truyens, mediaonderzoeker aan de VUB, geeft weer waar de valkuilen van sociale media bij jongeren kunnen schuilen:
“We zien dat de hele visuele sociale mediaplatformen een grote impact hebben op het zelfbeeld van jongeren.” – Pauljan Truyens
Jongeren vergelijken zich vaak met anderen op het gebied van uiterlijk of sociale interacties. Dat kan een gevoel van eenzaamheid scheppen.” Onderzoeker Truyens is daarom wel voorstander van het reguleren van sociale-mediagebruik bij jongeren: “Er zijn natuurlijk ook positieve kanten verbonden aan sociale media, maar door de grote negatieve impact vind ik het zelf niet slecht om het sociale mediagebruik bij jongeren in te perken voor jonge leeftijdsgroepen.”
Digitale vrijheid
Alhoewel een verbod erop doelt om het sociale media gebruik van jongeren beter te reguleren, stellen heel wat onderzoekers de vraag of die regelgeving hen ook niet het recht op digitale vrijheid ontneemt. “We weten allemaal dat iets dat verboden is des te aantrekkelijker wordt.
“Jongeren gaan dus vaak uitwegen zoeken om toch stiekem sociale media te gebruiken op bijvoorbeeld kleinere platformen.” – Robyn Vanherle
Daar schuilt veel gevaar in, momenteel kunnen ouders nog praten met hun kinderen over hun sociale mediagebruik. Wanneer er een verbod komt, valt die dialoog stil en komen sociale media in de taboesfeer terecht”, aldus Vanherle.
Onderzoeker Vanherle vreest dus voor het scenario waarin jongeren stiekem gebruik gaan maken van sociale media terwijl alle vormen van begeleiding of toezicht over hun mediagebruik wegvallen: “Met een verbod vrezen we dat ouders en scholen hun verantwoordelijkheid in de begeleiding over sociale media gaan overslaan omdat ze ervan uitgaan dat toelichting niet meer nodig is. Ik benadruk daarom graag hoe belangrijk het is voor scholen en ouders om kinderen mediawijs te maken en ze op een goede manier om te laten gaan met sociale media in plaats van een verbod door te voeren.”
Mediawijs
Inzetten op mediawijsheid en het goed leren omgaan met content op sociale media zijn zo volgens onderzoeker Vanherle belangrijke topics. Vandaag werken heel wat scholen en organisaties al mee aan dat project en worden er heel wat preventiesessies gegeven omtrent het sociale media gebruik van jongeren.
Zo zet de dienst Preventie van de politiezone Kempen zich ieder jaar in voor een veilige online omgeving:
“Met het project ‘Politiekids’ geven we verschillende sessies en interactieve lessen in scholen over hoe jongeren zich veilig online kunnen begeven. Daarbij focussen we echt op hoe ze sociale media op een veilige en gezonde manier kunnen gebruiken.” – Ester Van Eynde, dienstchef van de dienst Preventie en Participatie
In haar preventielessen, ziet Van Eynde vaak zelf de gevaren die jongeren online tegenkomen: “We zien dat het fenomeen sexting tegenwoordig een echte boosdoener is bij jongeren. Het gebeurt nog heel vaak bij de jonge leeftijdsgroepen. Daaruit blijkt dat het echt nodig is dat we onze lessen elk jaar herhalen. Jongeren weten vaak dat zaken zoals sexting of cyberpesten niet oké zijn, maar de gevolgen schatten ze nog niet goed genoeg in.”
Over het verbod voor sociale media bij jongeren is Van Eynde heel duidelijk: “Het is vooral belangrijk om jongeren bewust te laten worden van wat sociale media precies zijn en wat ze met zich meebrengen. Verbieden spreekt kinderen vaak nog meer aan om het toch te doen. Wij willen jongeren aanmoedigen om daarom te blijven praten en in dialoog te gaan met ouders, leerkrachten of vertrouwenspersonen.”
