“Nu kopen en pas later betalen!” Het klinkt misschien als de ideale oplossing voor jongeren met een krap budget, maar voor velen verandert die droom al snel in een financiële nachtmerrie. Uit onderzoek blijkt dat 10% van de jongeren tussen 16 en 19 jaar vorig jaar in de problemen kwam door een aankoop op afbetaling.
“De marketing van BNPL-diensten richt zich volledig op jongeren,” zegt Rosanne Oomkens, lector Schulden en Incasso aan de Hogeschool Utrecht. “Sociale media en influencers spelen een grote rol in het verleiden van jongeren om meer uit te geven dan ze kunnen betalen.Tot je ongeveer 25 bent, is je prefrontale cortex nog niet volledig ontwikkeld. En dat is net het hersengebied waarmee je overzicht houdt, je emoties reguleert en verstandige keuzes maakt.”
Onderzoek toont aan dat maar liefst 30% van de jongeren tussen 18 en 24 jaar gebruikmaakt van Buy Now, Pay Later-diensten zoals Klarna. Minderjarigen weten het systeem vaak te omzeilen: vorig jaar waren er zo’n 600.000 transacties van jongeren tussen de 13 en 17 jaar, terwijl dat officieel niet mag. Het gemak waarmee je een aankoop met achteraf betalen doet, verlaagt de drempel voor impulsaankopen.
“Wat begint als een kleine bestelling, kan snel uitgroeien tot een groter probleem.” – Rosanne Oomkens, lector Schulden en Incasso aan de Hogeschool Utrecht
Eén klik verwijderd van schulden
Nina (22) uit Hasselt heeft het zelf ervaren. Als student vond ze achteraf betalen ideaal om online te shoppen zonder haar loon als jobstudent direct te moeten gebruiken. “Ik dacht altijd: ik betaal het later wel. En als ik het vergeet, krijg ik hooguit een kleine boete. Maar ik leerde snel hoe snel die kleine bedragen kunnen oplopen.”
“Ik vond het handig om kleding eerst te kunnen passen, en daarna pas te betalen wat ik wil houden. Als ik dat vergat te doen, kreeg ik boetes van vijf of tien euro. Dat leek onschuldig, maar voor een broek van 50 euro moest ik uiteindelijk bijna 80 euro betalen.” Wat Nina vooral lastig vond, is hoe verleidelijk het systeem is. “Je hoeft maar één knop in te drukken. Het voelt goedkoop, maar als je het optelt, heb ik uiteindelijk veel meer uitgegeven dan ik dacht. Daarom gebruik ik het nu niet meer.”
“Het is te makkelijk, je hoeft maar één knop in te drukken en je aankoop wordt voor jou betaald.” – Nina, (ex-)gebruikster van Klarna
Dat bevestigt ook Oomkens: “Als je een betaling mist, volgen al snel extra kosten. En als je daarna nog niet betaalt en er een incassobureau erbij komt, wordt de situatie alleen maar erger. We zien dan ook steeds meer jongeren die hulp zoeken bij organisaties die je helpen met schulden.”
Een kwestie van verantwoordelijkheid
Volgens Oomkens hebben bedrijven zoals Klarna een ethische verantwoordelijkheid die ze niet altijd nemen. “Ze moeten transparanter zijn over de kosten en risico’s van hun diensten. Jongeren weten vaak niet waar ze precies ‘ja’ tegen zeggen. Ook influencers die deze diensten promoten moeten zich bewust zijn van de impact op kwetsbare jongeren.”
Afbetaal-apps zoals Klarna vallen momenteel buiten strenge regelgeving die geldt voor andere kredietverstrekkers. Dit komt doordat deze bedrijven leningen aanbieden zonder rente die binnen drie maanden moet worden terugbetaald. “Er is wel een Europees akkoord in de maak om BNPL-diensten aan strengere regels te onderwerpen, maar dat kan nog jaren duren,” zucht Oomkens.
Bewust leren omgaan met geld
“Jongeren hebben vaak wisselende inkomsten. Dat maakt het nog lastiger om overzicht over je financiën te hebben, ideale omstandigheden om in de schulden te raken. Bovendien hebben niet alle jongeren van huis uit geleerd om verstandig met geld om te gaan.”
Wat kan je als jongere doen om de risico’s van de afbetaal-apps te vermijden? Oomkens pleit voor strengere leeftijdscontroles en meer opties voor bescherming, zoals het blokkeren van achteraf betalen. Educatie is minstens zo belangrijk. “Een eenmalige workshop of gastles over geldbeheer is leuk, maar dat is niet genoeg. Financiële vaardigheden moeten een vast onderdeel van het onderwijs worden, jongeren moeten dingen leren die ze meteen in de praktijk kunnen toepassen.”
Hoewel diensten zoals Klarna handig kunnen zijn voor wie het overzicht kan houden, zijn de risico’s groot voor jongeren. “Het probleem is niet alleen dat achteraf betalen té makkelijk is, maar ook dat jongeren vaak niet beseffen wat de gevolgen zijn als ze een betaling niet kunnen doen,” benadrukt Oomkens. “Want wat nu makkelijk lijkt, kan later heel zwaar worden.”
