Uitgestorven dieren zoals de mammoet terugbrengen klinkt spectaculair, maar experts zijn kritisch. “Het uiterlijk is normaal geen probleem. Het gedrag is een andere kwestie”, zegt Johan Auwerx, onderzoeker bij het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek. “De natuur op aarde is ook veranderd ten opzichte van een paar duizend jaar geleden.”
“Als je niet 100 procent dat dier kunt reconstrueren zoals het was, dan ben je eigenlijk bezig met het maken van een nieuwe diersoort. Het uiterlijk reconstrueren is vandaag mogelijk. Maar het gedrag is op voorhand heel moeilijk te bepalen”, benadrukt Auwerx
“Wie denkt dat we ooit dinosaurussen kunnen terugbrengen kan verder dromen. Er is niet genoeg organisch materiaal om ze terug tot leven te wekken. Van dieren die tijdens de laatste ijstijd leefden hebben wel genoeg materiaal”, vertelt paleontoloog Anthonie Hellemond.
Herintroductie zonder ecosystemen
Het grootste probleem ligt niet in het laboratorium, maar in de wereld waar zo’n dier uiteindelijk moet leven. Het uitgestrekte landschap waarin bijvoorbeeld mammoeten ooit rondtrokken bestaat gewoon niet meer. Hun leefgebied strekte uit van Noord-Amerika tot het meest oostelijke puntje van Rusland. Die habitat is door ons heel erg uitgedund. Dat geldt ook voor veel andere uitgestorven soorten.
Volgens Auwerx is het al moeilijk genoeg om bestaande soorten succesvol terug te brengen. “Herintroducties lopen vaak fout door gebrek aan kennis. We begrijpen soms nog niet eens hoe larfjes in een beek precies leven. Laat staan dat we weten wat een mammoet nodig had.”
Ook Hellemond ziet in hedendaagse rewildingprojecten hoe verkeerde inschattingen grote gevolgen kunnen hebben. Hij verwijst naar de Oostvaardersplassen, waar ze grote grazers zonder roofdieren uitzetten. “De impact was verkeerd ingeschat. Ze bleven zich maar voortplanten. Uiteindelijk moesten veel dieren worden afgemaakt.”
Ecosystemen zijn vrij fragiel en alle soorten beïnvloeden elkaar om het evenwicht te bewaren. “De natuur is een web: trek aan één draadje en de rest beweegt mee. We kennen ‘oersoorten’ zoals de mammoet niet zo goed als de diersoorten die nu nog leven, dus we gaan heel veel zaken over het hoofd zien”, voegt Auwerx eraan toe.
Prestigeprojecten in een kwetsbare wereld
Toch duiken de-extinctieprojecten steeds opnieuw op in de media. Niet omdat ze ecologisch noodzakelijk zouden zijn, maar omdat ze spektakel produceren en investeerders aantrekken. “Het is heel kostelijk”, zegt Hellemond. “Om zo’n project te kunnen bekostigen, moet je ermee uitpakken. Een deel van dat geld zouden we ook kunnen gebruiken om habitats te herstellen om zo de soorten die er nog wel zijn te helpen.”
“De vraag is niet of uitgestorven soorten kunnen terugkeren, maar of we dat wel willen nu de soorten die wel nog bestaan het al moeilijk genoeg hebben”, stelt Auwerx.
Hellemond vindt bovendien dat zulke beslissingen niet bij bedrijven of kortetermijnpolitiek mogen liggen. “Dat hoort bij een wetenschappelijke en objectieve instantie. En zelfs dan is de beslissing niet volledig objectief.”
De discussie over de mammoet en andere uitgestorven soorten is daarmee minder een verhaal over technologie dan over verantwoordelijkheid. Wie verlangt naar het herstellen van verdwenen dieren, zegt Auwerx, moet eerst beseffen dat de natuur niet wacht op spektakelstukken maar op zorg.
