‘Zijn knecht staat te lachen en roept ons reeds toe’, over de knecht in het bekende liedje is er al jarenlang een discussie gaande. Is het Zwarte Piet of Roetpiet? Een verschil dat je bij de jeugdbewegingen merkt, want ook daar maakt de Sint jaarlijks tussenstops. We hoorden hoe Vlaamse jeugdbewegingen hiermee omgaan.
Op iedere site staat het te lezen: Roetpiet. Chiro Vlaanderen, Scouts en Gidsen Vlaanderen, KSA Nationaal en KLJ Nationaal hebben ongeveer dezelfde visie over het discussiepunt van de laatste jaren. “Een pikzwarte huid, kroeshaar, dikke rode lippen, oorbellen, een knecht zijn en Piets Moorse kleren. Dat vinden we in de maatschappij van vandaag niet meer passen”, vinden we terug op de website van Chiro Vlaanderen.
Positief verhaal
“We moedigen leiding aan om het ‘juist’ te doen”, vertelt Yana Weets, pedagogische stafmedewerkster van Scouts en Gidsen Vlaanderen. “Hedendaagse pieten worden op de meeste plekken toegepast. We proberen als Scouts en Gidsen Vlaanderen, de leiding en groepen te sturen in wat ze moeten doen. We maken ze op onze sociale media, maar ook in onze folders warm om een bewuste keuze te maken. Natuurlijk kunnen we geen sancties opleggen als ze dat niet doen, maar we proberen toch de koloniale elementen er uit te halen.”
Op de site van Scouts en Gidsen Vlaanderen lezen we dit: ‘Waarom zou Piet zelfs oorbellen aandoen? Dat maakt zijn tocht door de schoorsteen alleen maar gevaarlijker.’ Yana Weets vertelt hier wat meer over: “We moedigen alle Scoutsgroepen aan om er creatief mee om te gaan. Je kan er een positief verhaal van maken zoals dat van de schoorsteen. De kinderen van nu groeien op in een ander tijdperk dan waar ikzelf in opgroeide. De traditie is anders, en als Scouts en Gidsen Vlaanderen passen wij ons hieraan aan.”
Stedelijk advies
Franky Verdurmen, deskundige bij de stad Peer vertelt meer over het stedelijk advies vanuit Stad Peer. “Omdat er geen wettelijke richtlijnen bestaan rond ‘roetpieten’ voor jeugdbewegingen, hebben we met de Jeugdraad van Peer in 2021 een advies ontwikkeld. Toch ben ik nog steeds van mening dat de jeugd heel goed omgaat met dit discussiepunt. Ze maken doordachte beslissingen en weinig fouten als het over moeilijke onderwerpen gaat. In regio Limburg hebben we nog nooit problemen gehad met de zwartepietendiscussie”.
In het advies vinden we enkele punten terug:
Omdat het een kinderfeest is, willen we vermijden dat het kwetsend is voor kinderen met een donkere huidskleur.
Ook heeft het feest sterke koloniale en racistische invloeden: kroezelhaar, dikke rode lippen, het pagekostuum (dat Moorse bedienden droegen), de gouden oorbellen (van de creolen) en de juten zak. Dit zijn stereotyperende en karikaturale kenmerken van zwarte personen uit de slavernijperiode.
We leren kinderen dat zwarte pieten zwart zijn van de schoorsteen. De roetpiet-versie maakt figuranten even onherkenbaar als de volledig zwarte versie.
“We zijn trots op onze jeugd en Jeugdraad. De jeugdbewegingen die weten hoe ze het moeten aanpakken, doen het top, de groepen die twijfelen kunnen bij ons terecht”, sluit Verdurmen af.
Roe achterwege
Ook KLJ Nationaal is duidelijk tegen de racistische invulling van Zwarte Piet: “Als KLJ Nationaal willen we vooral sensibiliseren en inspireren. We tonen dat tradities op een andere manier kunnen en leggen uit waarom dat belangrijk is. Dat doen we via onze sociale media, artikels en onze website. We geloven dat door alternatieven op te werpen en tips te geven we afdelingen kunnen inspireren om zelf met een inclusieve blik naar tradities te kijken”, zegt Koen Allard.
“Ook wij laten de ‘roe’ achterwege en steken geen stoute kinderen in de zak als een afdeling niet doet wat wij aanraden. Onze afdelingen beslissen zelf hoe ze hiermee omgaan. Dat is een leerproces waar wij hen in ondersteunen door tools en inzichten aan te bieden. Het belangrijkste is dat ze zelf nadenken en daar bewust keuzes in maken”, vertelt Koen Allard, inclusiemedewerker bij KLJ Nationaal.
Zwarte pieten zal je, als het van de nationale instanties afhangt, niet snel zien. Een pluim voor de jongeren die voorvechter en verspreider zijn van de roetpiet.
En nu allemaal: ‘Sinterklaas, wij zitten klaar. Komt u langs bij ons dit jaar?’
