TikTok blokkeerde onlangs alle schoonheidsfilters voor minderjarigen, met als doel jongeren te beschermen tegen een negatief zelfbeeld. De impact van sociale media op het mentale welzijn en zelfbeeld is groot. Andere gezichtsfilters kunnen minderjarigen wel blijven gebruiken.
“Het is goed dat er iets gedaan wordt aan die filters”, zegt Annelies Van Den Haute, klinisch psycholoog, seksuoloog en leerkracht in het middelbaar onderwijs. Ze benadrukt hoe belangrijk deze stap is, zeker voor jongeren die midden in hun identiteitsontwikkeling zitten. “De adolescentie is een periode waarin jongeren ontdekken wie ze zijn. Filters dragen niet bij aan een positief zelfbeeld, maar stimuleren juist de drang tot vergelijken. Dat kan het idee versterken dat hun natuurlijke uiterlijk niet mooi genoeg is.”
Sociale media hebben ervoor gezorgd dat je je gemakkelijker met anderen kunt vergelijken.“Jongeren worden overspoeld met beelden, vaak gemanipuleerd, wat het risico vergroot dat ze een onrealistisch schoonheidsideaal nastreven”, benadrukt Van Den Haute.
Verantwoordelijkheid van sociale media
Van Den Haute stelt dat andere platformen, zoals Instagram en Snapchat, het voorbeeld van TikTok zouden moeten volgen. “Filters verwijderen is een ding, maar minstens zo belangrijk is de boodschap die je eraan koppelt. Jongeren moeten begrijpen dat veel van wat ze online zien niet echt is.” Ze pleit voor meer bewustwording, zowel bij jongeren als volwassenen, over de effecten van bewerkte beelden.
“Die filters herinneren ons aan een schoonheidsideaal dat eigenlijk niet haalbaar is, en dat is ook niet oké.” – Annelies Van Den Haute
Toch zijn er ook uitdagingen. Content-creators die hun volgers entertainen met special effects, zullen wellicht weerstand bieden. Maar als er transparantie komt, bijvoorbeeld door duidelijk te maken dat een foto bewerkt is, kan dat al een verschil maken.
In haar klas merkt Van Den Haute dat de focus van jongeren verschuift. “Ze houden vooral van grappige filters die je gezicht vervormen of een speels element toevoegen. Die filters zijn duidelijk onrealistisch en veel minder schadelijk.” Volgens haar zullen jongeren de geblokkeerde gezichtsfilters aanvankelijk missen, maar zich uiteindelijk aanpassen aan de nieuwe situatie.
Realisme en nieuwe regelgeving
Schoonheidsfilters kan ook invloed hebben op de online schoonheidsnormen. “Constante schommelingen van wat ‘mooi’ is, maken plaats voor meer authenticiteit”, vertelt Van Den Haute.
“Zonder die filters wordt het beeld realistischer en vervagen onhaalbare schoonheidsidealen.” – Annelies Van Den Haute
“Ja, ik heb ze wel eens gebruikt. Ik denk dat bijna iedereen dat ooit wel eens heeft gedaan”, zegt Mira Dolders (22), actieve TikTok-gebruiker. “Als ik een filter gebruikte, was het meestal eentje die je huid egaler maakt, maar niet iets dat bijvoorbeeld je gezicht of neus smaller maakt.”
Deze beslissing van TikTok zou een deur kunnen openen voor andere platformen om hetzelfde te doen. “Kinderen krijgen steeds jonger een smartphone, vaak zonder dat ze de gevaren ervan beseffen. We moeten verder inzetten op mediawijsheid en duidelijke kaders”, aldus Van Den Haute
“Ja, gezichtsfilters worden veel gebruikt, vooral door influencers en bekende personen. Dit valt me regelmatig op.” – Mira Dolders
Toch is de kans redelijk klein dat dit zal gebeuren tenzij overheden nieuwe regels gaan opleggen. “Instagram gebruikt filters niet alleen voor schoonheid, maar ook voor creatieve en commerciële doeleinden. Ze zullen twee keer nadenken voordat ze iets veranderen dat hun gebruikersbasis mogelijk beïnvloedt. Toch zie ik dat platforms steeds meer oog hebben voor maatschappelijke veranderingen, en wie weet springen ook zij op de kar”, zegt Van Den Haute.
Goede stap
Zowel experts als jongeren denken dat dit een goede zet is van TikTok. “Ik vind het een goede maatregel. Jongeren hebben tegenwoordig al meer onzekerheden over hun uiterlijk dan vroeger, en ik denk dat het gebruik van deze filters daar deels aan bijdraagt”, vertelt Dolders.
“Het belangrijkste is dat jongeren leren omgaan met wat ze online zien,” besluit Van Den Haute. “Authenticiteit mag nooit uit de mode raken.”
