3D-printers die dag en nacht draaien, virtuele operaties die al plaatsvinden voor de patiënt op de operatietafel ligt en hulpmiddelen die op maat van één lichaam worden gemaakt: het 3D-lab van het Ziekenhuis Oost-Limburg is stilaan uitgegroeid tot een vaste schakel in de zorg. Mogelijkheden om uit te breiden liggen op tafel.
De beslissing om een eigen 3D-lab uit te bouwen kwam er niet toevallig. ZOL werkte aanvankelijk samen met externe leveranciers, maar dat bleek niet altijd efficiënt. “De betrouwbaarheid en kwaliteit waren niet altijd gegarandeerd”, zegt innovatiemanager Arne Janssen. “Als zo’n klein labo een paar weken sluit, zit je vast. Dan is het beter om alles in eigen handen te nemen.”
3D-printing blijkt bovendien toegankelijker dan vaak wordt gedacht. “Het is geen rocket science”, zegt Janssen. “We hebben veel interne kennis en een sterk netwerk. Door alles in-house te brengen, creëren we kortere lijnen en kunnen we sneller schakelen.” Wat begon bij de dienst Mond-, Kaak- en Aangezichtschirurgie, groeide al snel uit tot een kernvoorziening, met toepassingen voor orthopedie, radiologie en andere diensten.
Ook Pieter-Jan Lijnen, 3D-lab verantwoordelijke, ziet dat voordeel elke dag. “We ondersteunen nu verschillende departementen met 3D-planningen, visualisaties en prints”, zegt hij. “Artsen en zelfs de technische dienst kunnen ideeën aanbrengen. Alles komt binnen via één centraal punt.”
Plannen voor de eerste snede
Een van de meest concrete toepassingen is de zogeheten wafer of orthognatische splint voor kaakcorrecties. “We kunnen een operatie volledig virtueel simuleren”, legt Lijnen uit. “Op millimeterniveau bepalen we hoe een kaak moet worden verplaatst. Dat was vroeger veel moeilijker.”
Die voorbereiding vertaalt zich rechtstreeks naar de operatiezaal. “We hebben alle dimensies vooraf in beeld”, zegt Lijnen. “Dat verkort de operatietijd en verhoogt de nauwkeurigheid.” Ook bij orthopedische ingrepen of complexe standscorrecties (operatie waarbij de chirurg de stand van het bot verandert) biedt 3D-technologie extra inzicht, nog vóór de patiënt onder narcose gaat.
Volgens Janssen is dat precies waar de meerwaarde zit: “Het lab wordt vaak geassocieerd met printers, maar het gaat vooral om visualisatie en analyse”, zegt hij. “Printen is soms zelfs de laatste stap. Steeds vaker volstaat een digitaal 3D-model.”
Groeien onder regels
Toch ging de opstart niet zonder risico’s. Financieel was het project een sprong in het onbekende. “Je bouwt een dienst die nog niet bestaat”, zegt Janssen. “Printers, software, personeel: dat moet je allemaal vooraf financieren, zonder aparte ziekenhuisfinanciering.”
Daarnaast speelt ook regelgeving een grote rol. De Europese Medical Device Regulation (MDR) stelt strenge eisen aan medische hulpmiddelen. “Dat was nieuw toen we startten”, zegt Janssen. “We hebben daarom zwaar ingezet op analyse, externe begeleiding en een degelijk kwaliteitssysteem.”
Ook in het dagelijkse werk blijft dat voelbaar. “Een 3D-printer is niet de grootste kost”, zegt Lijnen. “Het zit in validatie, software, biocompatibiliteitstesten en het hele kwaliteitsmanagementsysteem.” Het lab werkt met verschillende printers en materialen, afhankelijk van de toepassing. “Voor medische ingrepen gebruiken we resinprinters met biocompatibele materialen. Dat vraagt precisie én controle.”
De vraag naar 3D-toepassingen blijft intussen groeien. De printers kunnen het voorlopig aan, maar het personeel staat onder druk. “De activiteiten zijn eigenlijk te veel voor één fulltime medewerker. Nu is Pieter-Jan onze enige medewerker”, vertelt Janssen. “We moeten uitbreiden, niet alleen qua machines maar ook qua mensen.”
Voorzichtig vooruit
De ambitie reikt verder dan ZOL alleen. Zowel Janssen als Lijnen sluiten externe samenwerkingen niet uit, al blijft voorzichtigheid geboden. “Extern werken betekent extra certificeringen, audits en verantwoordelijkheid,” zegt Janssen. “Dat is een analyse die we nog moeten maken.”
Wat vaststaat, is dat het 3D-lab geen tijdelijk project is. “Dit is een kernvoorziening,” zegt Janssen. Lijnen sluit zich daarbij aan: “Als je achteraf van artsen hoort dat het echt een toegevoegde waarde is voor hun patiënten, dan weet je waarom je dit doet.”
Het 3D-lab draait misschien op technologie, maar de drijfveer blijft menselijk. “Het doel van het 3D-lab is om de best mogelijke zorg voor de patiënt te realiseren.”, concludeert Lijnen.
