Op de Duitse militaire begraafplaats in Lommel, waar meer dan 39.000 Duitse soldaten begraven liggen, vindt jaarlijks een herdenking plaats. Het doel? Reflecteren over de gruwelen van de Tweede Wereldoorlog en jongeren betrekken bij het belang van vrede. Maar toch is niet iedereen het eens met de herdenking.
Plek vol verhalen
Volgens Guy Cardeynaels, historicus en medewerker van de Duitse oorlogsgravendienst, is Lommel meer dan een begraafplaats. “Het is een stille getuige van wat oorlog aanricht,” zegt hij. Elk graf vertelt het verhaal van iemand die nooit meer naar huis is teruggekeerd. Dat maakt deze plek uniek, maar ook confronterend.
De herdenking in Lommel heeft een grensoverschrijdend karakter. “De Tweede Wereldoorlog was een conflict dat niemand onberoerd liet. We noemen het ten slotte niet voor niks een Wereldoorlog,” legt Cardeynaels uit.
Tegelijkertijd benadrukt hij dat het niet gaat om schuld of politieke standpunten, maar om het menselijke leed dat oorlog veroorzaakt. “Als heel veel mensen iets meer zouden weten over de miserie en ellende die oorlogen veroorzaken, zouden ze misschien beter nadenken in de toekomst zodat er geen oorlogen meer ontstaan”, aldus Cardeynaels.
Een belangrijk aspect van de herdenking is het betrekken van jongeren. Scholieren uit België en Duitsland werken samen aan projecten die tijdens de ceremonie worden gepresenteerd, zoals kunstwerken en toespraken over vrede en verzoening. “We willen jongeren laten zien dat oorlog geen abstractie is,” zegt Cardeynaels. “Ik denk dat het goed is dat de leerlingen een actieve rol krijgen in de herdenking. Zo zorgen we ervoor dat de boodschap van herdenken ook bij een nieuwe generatie blijft leven.”
Kritiek op plechtigheid
Niet iedereen ziet deze herdenking als iets positiefs. Arthur Graaff, journalist en antifascist, uit stevige kritiek. Hij is onderdeel van de werkgroep ‘herdenk nazi’s niet’ en riep op om de herdenking te boycotten. “Je kunt geen Duitse soldaten herdenken zonder stil te staan bij hun daden,” zegt hij. “Deze soldaten droegen bij aan gruweldaden zoals de Holocaust. Dat kun je niet negeren.”
Door deze oproep vreesde men dat de plechtigheid niet zou kunnen doorgaan want er zouden best wel wat mensen aanwezig zijn. Hier horen ook de burgemeester van Lommel Bob Nijs en een afgevaardigde van de koning bij.
“Gelukkig is de ceremonie gewoon doorgegaan. Ik heb ook geen demonstranten gezien tijdens de herdenking”, zegt Cardeynaels.
Verschillende mening
Volgens Graaff is neutraliteit in herdenkingen een illusie. “Het verschil tussen slachtoffers en daders vervaagt. De soldaten die hier begraven liggen, waren vaak actieve deelnemers aan een ideologie die miljoenen levens verwoestte. Waarom moeten we deze mensen herdenken”, vraagt Graaff zich af.
Cardeynaels benadrukt echter dat de herdenking geen politieke boodschap uitdraagt. “Het gaat niet om goed of fout, maar om reflectie. Na het lezen van talloze biografieën heb ik een goed beeld van het leed dat oorlog veroorzaakt en waarom dit herdacht moet worden”, zegt Cardeynaels.
Voor Graaff wringt daar juist het schoentje. “Het draait juist wel om goed en fout. De soldaten maakten deel uit van de nazipartij. De daden die ze hebben verricht vallen niet te vergeven. Deze mensen verdienen het daarom ook niet om herdacht te worden”, vindt Graaff.
Hij gaat verder met het tegenargument dat ze alleen maar bevelen opvolgden. “Uiteindelijk heb je altijd een eigen keuze. En toch koos nagenoeg elke Duitser om voor de nazi’s te vechten. Des te meer reden om deze mensen te vergeten”, zegt hij.
Boodschap voor de toekomst
Ondanks de controverse blijft Cardeynaels overtuigd van het belang van de herdenking. “Herdenken is niet alleen een blik op het verleden, maar ook een boodschap voor de toekomst. Het leert ons hoe waardevol vrede is en hoe snel die verloren kan gaan”, sluit hij af.
De jaarlijkse herdenking in Lommel is daarmee niet alleen een eerbetoon aan hen die het leven lieten, maar ook een aanleiding tot debat.
