{"id":2586,"date":"2026-01-04T12:25:26","date_gmt":"2026-01-04T11:25:26","guid":{"rendered":"https:\/\/pxlmag.be\/?p=2586"},"modified":"2026-01-11T13:51:49","modified_gmt":"2026-01-11T12:51:49","slug":"helden-en-rituelen-als-gereedschap-hoe-verhalen-een-identiteit-vormen","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/pxlmag.be\/?p=2586","title":{"rendered":"Helden en rituelen als gereedschap: hoe verhalen een identiteit vormen"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Historicus Eric Hobsbawm stelde in <em>The Invention of Tradition<\/em> dat tradities vaak bewust worden gecre\u00eberd om identiteit te versterken. Belgi\u00eb deed dat met figuren als Ambiorix, de Guldensporenslag en verschillende rituelen. Maar ze hebben sinds de 19<sup>de<\/sup> eeuw een heel andere context gekregen: \u201cHet toe-eigenen van geschiedenis is steeds een politiek spel geweest\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">De renovatiewerken aan de Leeuw van Waterloo zijn begonnen. Het monument, dat al twee eeuwen uitkijkt over het slagveld waar Napoleon in 1815 werd verslagen, krijgt een opknapbeurt van meer dan een half miljoen euro. Precies 200 jaar na de oprichting moet de bronzen leeuw in 2026 opnieuw blinken. \u201cVandaag is het een van de grote toeristische bestemmingen in Belgi\u00eb\u201d, zegt Siegfried Evens, gastprofessor geschiedenis aan UHasselt. \u201cEr komen veel bezoekers naartoe, en daar wordt dan ook veel geld in ge\u00efnvesteerd.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">De Leeuw van Waterloo werd in 1826 opgericht. Het monument lijkt een baken van nationale trots, maar dat beeld is misleidend. Historicus Eric Hobsbawm stelde in 1983 in zijn boek <em>The Invention of Tradition<\/em> dat veel tradities die als eeuwenoud worden voorgesteld, eigenlijk veel recenter zijn uitgevonden.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Luister hieronder naar professor Evens die uitlegt hoe de Leeuw van Waterloo in deze theorie past:<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed is-type-rich is-provider-soundcloud wp-block-embed-soundcloud\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\n<iframe loading=\"lazy\" title=\"Belgisch? Nederlands? Professor Siegfried Evens vertelt het verhaal achter de Leeuw van Waterloo. by DeStefStandaard\" width=\"500\" height=\"400\" scrolling=\"no\" frameborder=\"no\" src=\"https:\/\/w.soundcloud.com\/player\/?visual=true&#038;url=https%3A%2F%2Fapi.soundcloud.com%2Ftracks%2F2240588165&#038;show_artwork=true&#038;maxheight=750&#038;maxwidth=500\"><\/iframe>\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Het verhaal achter het monument is niet altijd hetzelfde geweest. Oorspronkelijk herdacht het vooral de plek waar de Prins van Oranje gewond raakte, een eerbetoon van de Nederlandse koning Willem I aan zijn zoon. Later ging het van een Nederlands project naar een Belgisch nationaal symbool. \u201cHet is uiteindelijk een symbool geworden van onze strijd tegen Frankrijk\u201d, legt Evens uit. De leeuw is dus een schoolvoorbeeld van wat Hobsbawm in zijn theorie beschreef .<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">En hij staat niet alleen: ook andere Belgische monumenten en heldenverhalen schetsen een geromantiseerd verleden dat vaak veel genuanceerder is. En sinds het ontstaan van Belgi\u00eb zijn deze verhalen vaak opnieuw aangepast aan nieuwe identiteiten en politieke contexten.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Het jonge Belgi\u00eb<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Toen Belgi\u00eb in 1830 onafhankelijk werd, moest het land zichzelf uitvinden. De romantiek van de 19de eeuw lanceerde het idee dat elk volk een eigen ziel heeft. Historici gingen op zoek naar die ziel en vonden in het verleden feiten die, na wat interpretatie, konden dienen om een nationale identiteit te cre\u00ebren.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201cMen is historische feiten gaan interpreteren op een manier om de staat te verheerlijken\u201d, zegt Robert Nouwen, auteur van <em>Ambiorix tegen Caesar<\/em>. \u201cDe opstand van Ambiorix en het feit dat Caesar de Belgen de dapperste noemde, paste perfect in dat plaatje.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ambiorix versloeg ooit anderhalf legioen Romeinse soldaten, maar zijn status als dapperste der Galli\u00ebrs kreeg hij pas na 1830. \u201cNaar aanleiding van de Belgische onafhankelijkheid is men een aantal helden gaan opzoeken\u201d, legt Nouwen uit. \u201cHetzelfde gebeurde in andere nieuwe staten.\u201d Ambiorix werd h\u00e9t symbool van Belgische moed, met een standbeeld in Tongeren als tastbare herinnering.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ook andere figuren kregen een plaats in dit nationale pantheon: de Galli\u00ebr Boduognat in Antwerpen, Karel de Grote, Clovis en Godfried van Bouillon. \u201cHet herschrijven van verhalen en interpreteren van de geschiedenis had dus steeds politieke doeleinden\u201d, benadrukt Nouwen.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"683\" src=\"https:\/\/pxlmag.be\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/IMG_7755-1024x683.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-2588\" srcset=\"https:\/\/pxlmag.be\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/IMG_7755-1024x683.jpg 1024w, https:\/\/pxlmag.be\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/IMG_7755-300x200.jpg 300w, https:\/\/pxlmag.be\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/IMG_7755-768x512.jpg 768w, https:\/\/pxlmag.be\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/IMG_7755-1536x1024.jpg 1536w, https:\/\/pxlmag.be\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/IMG_7755.jpg 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\"><em>Onze eerste koning Leopold I schiep samen met de eerste regeringen een hele nieuwe identiteit voor hun nieuwe land. \u00a9Stef Stans<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Deze heldenverhalen moesten \u00e9\u00e9n ding doen: het gevoel van trots en verbondenheid versterken. Een jonge staat had nood aan symbolen die het idee van \u2018Belg zijn\u2019 konden dragen.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Maar de context is vandaag anders. \u201cNu de politieke situatie in Belgi\u00eb sterk veranderd is ten opzichte van haar beginjaren, is het logisch dat ook die heldenverhalen in een andere context gebruikt worden\u201d, zegt Nouwen. De mythen van toen blijven bestaan, maar hun betekenis verschuift mee met de tijd.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Communautaire breuklijn<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Toen Belgi\u00eb voor het eerst een identiteit vormde, waren heldenverhalen een bindmiddel. Maar met de opkomst van het communautaire in de 20ste eeuw verschoof die focus naar de regio\u2019s. \u201cDe gemeenschappen en regio\u2019s doen hetzelfde als wat de overheid in de 19<sup>de<\/sup> eeuw deed\u201d, zegt historica en professor aan de VUB Anne Morelli. \u201cZo haalt bijvoorbeeld het Vlaamse nationalisme elementen uit het verleden om aan te tonen dat Vlaanderen iets eeuwigs is dat altijd heeft bestaan.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Het bekendste Vlaamse voorbeeld is de Guldensporenslag van 1302, waar volgens het belende volksverhaal de Vlamingen een frans ridderleger versloegen. In werkelijkheid ging het om een middeleeuwse machtsstrijd tussen leenheren en de Franse kroon.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201cHet heeft niets nationalistisch, veel stedelingen spraken zelfs geen Nederlands\u201d, benadrukt Morelli. \u201cDe Guldensporenslag is begonnen als een Belgische herdenking. Het werd gezien als een Belgische veldslag. Later is daar dan die taalkwestie aan gebonden.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Toch werd het in de 19de eeuw, dankzij Hendrik Conscience, een symbool van Vlaamse onafhankelijkheid. Politici presenteren het nog steeds als een strijd van Vlamingen tegen Frankrijk, terwijl er zelfs Namenaren meevochten. De mythe blijft, ondanks de historische nuance.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"611\" src=\"https:\/\/pxlmag.be\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/IMG_7748-2-1024x611.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-2589\" srcset=\"https:\/\/pxlmag.be\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/IMG_7748-2-1024x611.jpg 1024w, https:\/\/pxlmag.be\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/IMG_7748-2-300x179.jpg 300w, https:\/\/pxlmag.be\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/IMG_7748-2-768x458.jpg 768w, https:\/\/pxlmag.be\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/IMG_7748-2-1536x916.jpg 1536w, https:\/\/pxlmag.be\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/IMG_7748-2.jpg 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\"><em>De Belgische leeuw kreeg sterke concurrentie van de Vlaamse en Waalse symbolen. \u00a9Stef Stans<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Aan Waalse kant krijgt Jules Destr\u00e9e een grote status. Hij wordt gevierd als verdediger van Waalse cultuur en sociale rechten, met straten en een instituut die zijn naam dragen. Maar achter dat beeld schuilt een complexere realiteit. \u201cAls je kijkt naar wie deze figuur is, dan is hij antisemitisch, hij zei vreselijke dingen over joden, vrouwen en buitenlanders\u201d, zegt Morelli.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Vandaag zijn dus veel van de verhalen die origineel voor Belgi\u00eb werden ongezet ingebed in regionale identiteiten. Maar \u00e9\u00e9n instelling die zich voortdurend aanpast om relevant te blijven, maar toch haar tradities behoudt<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>De monarchie<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Het Belgische koningshuis is vanaf het begin een compromis geweest, en blijft vervellen en zich aanpassen. Leopold I, onze eerste koning, was een Duitser die trouwde met een Franse prinses. \u201cOnze eerste koning was geen Belg, hij had niets met Belgi\u00eb te maken\u201d, zegt historica Anne Morelli.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ook zijn opvolgers huwde met buitenlandse dynastie\u00ebn: Oostenrijk, Zweden, Spanje, Itali\u00eb. \u201cDe stamboom van de koninklijke familie is allesbehalve puur <em>Belgisch<\/em>\u201d, benadrukt Morelli. Toch werd het huis van Belgi\u00eb een belangrijk symbool van nationale eenheid.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"815\" src=\"https:\/\/pxlmag.be\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/IMG_7735-1024x815.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-2590\" srcset=\"https:\/\/pxlmag.be\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/IMG_7735-1024x815.jpg 1024w, https:\/\/pxlmag.be\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/IMG_7735-300x239.jpg 300w, https:\/\/pxlmag.be\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/IMG_7735-768x611.jpg 768w, https:\/\/pxlmag.be\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/IMG_7735-1536x1222.jpg 1536w, https:\/\/pxlmag.be\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/IMG_7735.jpg 2048w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\"><em>\u2018Eendracht maakt macht\u2019, en het koningshuis ziet het als zijn taak die eendracht te bevorderen. \u00a9Stef Stans<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Om die positie te behouden, grijpt de monarchie naar rituelen zoals het Te Deum. Op 21 juli en Koningsdag klinkt in kerken nog steeds \u2018Wij loven U, o God\u2019. \u201cHet Te Deum is een traditie om te laten zien dat de koning een zeer belangrijk persoon is\u201d, zegt Morelli. \u201cIs hij dat nog? Dat is voor iedereen anders. Maar het is het symbool van Belgi\u00eb.\u201d Het koningshuis past zich aan, maar houdt vast aan deze ceremonie\u00ebn om een pro-Belgisch verhaal te blijven vertellen.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ondanks de symboliek speelt de koning nog een rol in politieke crisissen. Bij regeringsonderhandelingen is het vaak het paleis dat partijen samenbrengt. \u201cHet is bij hem dat onderhandelingen hebben plaatsgevonden\u201d, zegt professor Morelli. Zelfs Bart De Wever, Vlaams nationalist, verdedigde recent de Belgische zaak als premier tijdens de Euroclear-discussies. Het toont dat, ondanks de federale realiteit, het discours over Belgi\u00eb niet verdwenen is.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Lezen en leren<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Het gebruik van geschiedenis, zoals beschreven in <em>The invention of tradition<\/em>, om politieke doelen te dienen is dus geen nieuw fenomeen. \u201cGeschiedenis wordt altijd ingezet door de politieke macht\u201d, zegt Anne Morelli. Professor Siegfried Evens noemt het zelfs \u201ceen vorm van propaganda\u201d die later een eigen leven gaat leiden. Mythen en symbolen blijven bestaan, ook al verandert hun betekenis doorheen de tijd.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Welke versie van het verleden je hoort, bepaalt je beeld. \u201cGeschiedenis heeft een impact op iedereen\u201d, benadrukt Robert Nouwen. \u201cHet toe-eigenen van geschiedenis is steeds een politiek spel geweest.\u201d Dat spel past zich aan de context aan: wat ooit nationale trots moest uitstralen, krijgt vandaag een regionale of culturele invulling.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Alle experts zijn het eens: dit is van alle tijden. Het beste wat je kunt doen? Kritisch blijven en op zoek gaan naar de feiten achter de verhalen. Alleen zo zie je het volledige plaatje, en begrijp je niet alleen de mythen, maar ook de werkelijkheid erachter.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Historicus Eric Hobsbawm stelde in The Invention of Tradition dat tradities vaak bewust worden gecre\u00eberd om identiteit te versterken. Belgi\u00eb deed dat met figuren als Ambiorix, de Guldensporenslag en verschillende&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":23,"featured_media":2587,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[32,35,30],"tags":[],"class_list":["post-2586","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kunst-cultuur","category-longread","category-nieuwslab"],"mb":[],"featured_image_url":{"thumbnail":"https:\/\/pxlmag.be\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Collage-longread-150x150.png","medium":"https:\/\/pxlmag.be\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Collage-longread-300x200.png","medium_large":"https:\/\/pxlmag.be\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Collage-longread-768x512.png","large":"https:\/\/pxlmag.be\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Collage-longread-1024x683.png","1536x1536":"https:\/\/pxlmag.be\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Collage-longread-1536x1024.png","2048x2048":"https:\/\/pxlmag.be\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/Collage-longread.png"},"post_author":"Stef Stans","assigned_categories":"Kunst &amp; cultuur, Longread, NieuwsLab","mfb_rest_fields":["title","featured_image_url","post_author","assigned_categories"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/pxlmag.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2586","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/pxlmag.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/pxlmag.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pxlmag.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/23"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pxlmag.be\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2586"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/pxlmag.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2586\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2653,"href":"https:\/\/pxlmag.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2586\/revisions\/2653"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/pxlmag.be\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/2587"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/pxlmag.be\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2586"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/pxlmag.be\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2586"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/pxlmag.be\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2586"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}